بسم الله الرحمن الرحیم

جزوه جلسه چهارم اصلاح درختان میوه

تهیه کننده: عمار رسولی سفیددری

 

یکی از روشهای مهم اصلاحی انتخاب و کشف دانهالهای تصادفی با ویژگیهای مفید است. این عمل بستگی به شناخت کامل از صفات کلیدی دارد و باید ویژگیهای رقم را شناخت.

در صورتی که قرار باشد در مدت کوتاه و بدون ارزیابی ارقام کلکسیون به ژنوتیپ مطلوب دست یابیم به باغات تجاری مراجعه میکنیم  (باغی که بیش از دو رقم داشته باشد ). در صورتی که آن رقم خودسازگار نباشد میتوان با جمع آوری میوه های پادرختی و تهیه بذر و پس از آن شستشو و سرمادهی نتایج آن را مورد بررسی قرار داد.

در این روش نیاز به تهیه گرده و انجام تلاقی و پوشاندن شاخه و سایر اعمالی که در اصلاح کلاسیک صورت میگیرد نیست.در این روش چون ارقام شناخته شده اند نیاز به ارزیابی اولیه نیست.

اکنون باید برای رسیدن به فاز بالغ صبر کرد و با تعیین آزمایشات پومولوژیک از کیفیت میوه اطلاع حاصل کرد.

 

روش کوتاه کردن دوره جوانی:

با گرفتن پیوندک از نتاج و پیوند آنها بر پایه های رویشی بسیار پاکوتاه میتوان بجای از دست دادن وقت به مدت هفت تا سیزده سال پس از دو سال روی پایه های رویشی تولید گل و میوه نمود.

نکته: هیچ گاه نباید تعریف زودرسی Earliness را با زود میوه دهی Precocity اشتباه گرفت.

 

سه عامل مهم در تعیین کیفیت میوه عبارتند از :

تعیین مواد جامد محلول – اسیدیته اسیدیته(PH) -  اسیدیته قابل تیتر (Titrable Acidity)

مواد جامد محلول توسط یک فراکتومتر سنجش میشود. مثلا:

ده میوه از هر درخت برداشت شده و بر اساس صفات درج شده در دسکریپتور صفات آن تعیین شده و سایر صفات مانند رنگ زمینه و... در تمامی ده میوه یادداشت برداری میشود. سپس داده ها وارد نرم افزار اکسل شده و مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار میگیرد.

 فنولوژی Phenology : شناخت پدیده های گیاهشناسی که در بیرون از گیاه نمود ظاهری دارند و با چشم قابل رویت هستنددر مجموعه صفاتی قرار میگیرند که یادداشت برداری آنها تحت عنوان فنولوژی آن صفت شناخته میشود.( مثلا: زمان شروع گلدهی و زمان تمام گل و ... )

برای مثال در سیستان و بلوچستان به دلیل شرایط آب و هوایی امکان تولید نوبرانه انگور وجود دارد که بسیار اقتصادی است. حال چنانچه یک بهنژادگر بتواند ارقامی با زمان رسیدن خیلی زودرس معرفی نماید حائز اهمیت اقتصادی بسیار زیادی است.

یادداشت برداری از صفات فنولوژی گلدهی از آن نظر مهم است که میتوان با شناخت ارقام دیرگل ژنوتیپهای متحمل به سرمای بهاره را شناخت و معرفی کرد.

در صورتیکه ما در یک کلکسیون با تنوع ژنتیکی بالا کار کنیم حتی با انجام یادداشت برداری در یک سال در زمان شروع گلدهی و زمان رسیدن میتوانیم بصورت قطعی به این نتایج دست یابیم که توالی زمان رسیدن ارقام و توالی شروع گلدهی ارقام را به دست آوریم.

این بدان معنی است که چه در سالهایی که هوا زود گرم شود و گلدهی جلو بیفتد و چه در سالهایی که سرمای هوا در بهار ادامه دار باشد و گلدهی دیر واقع شود در هر دو صورت توالی گلدهی بین ارقام هیچ تغییری نخواهد کرد  اما برای دست یافتن به میانگینهای قابل قبول از نظر صفات فنولوژیک حداقل به یک دوره دو تا پنج ساله از یادداشت برداریهای فنولوژیک الزامی است زیرا تغییرات آب و هوایی در هر سال باعث زودگلدهی و یا دیرگلدهی میشود.

در ایالات متحده آمریکا ادارات هواشناسی برای مطالعات تغییرات آب و هوایی از فنولوژی گلدهی سیب به عنوان گیاه محک استفاده میکنند.

(گیاه محک گیاهی حساس است که کمترین تغییرات شرایط محیطی را سریعا نشان میدهد. )

 

کاربرد کشت بافت در اصلاح درختان میوه           (Biotechnology)

 

مباحث مهم در بیوتکنولوژی شناخت اصول و خطوط قرمز زیستی برای تکثیر ارقام و پایه ها در شرایط درون شیشه حائز اهمیت است.

 

 

درتکثیر غیر جنسی گیاهانی که ما آنان را به عنوان رقم (Cultivar) ویا رقم پایه (Cultivar Rootstock) میشناسیم حفظ ثبات ژنتیکی (Genetic Stability) و تمایز و خلوص ژنتیکی (G. Puritiy) و یکنواختی مرفولوژیک (Morphological Uniformity) هر یک از اولویتهای تولید گیاه در باغبانی بشمار میروند.

امتیاز روشهای سنتی تکثیر غیر جنسی ، حفظ ثبات ژنتیکی است و کلیه صفات در رقم و رقم پایه ها در نسلهای غیر جنسی متوالی ، باقی میماند. در نتیجه قلمه های ریشه دار شده و تکثیر شده در سایر روشها به عنوان همگروه (Clone) ، تکرار کاملی از ژنوم گیاه منبع میباشد و Trou to Tipe میباشند.

 

در شرایط کشت بافت بر خلاف سنتی ، تکثیر غیر جنسی لزوما ثبات ژنتیکی را تضمین نمیکند ودر واقع این روش حکم چاقوی دو لبه را دارد!

حفظ ثبات ژنتیکی بستگی به نوع روش انتخابی دارد:

1- تکثیر غیر جنسی برای القای تنوع ژنتیکی

( Induction of Genetic Variability )

در حالیکه در شرایط سنتی با دادن تلاقی و استفاده از بذور حاصل از گرده افشانی آزاد ، تنوع ژنتیکی را افزایش میدادیم ، در شرایط کشت بافت از روشهای خاص استفاده میکنیم. این کار به منظور ایجاد تغییر در ریخته وراثتی در یک رقم به منظور تولید موتانتهای جدید برای اهداف اصلاحی خاص صورت میگیرد. برای مثال: از سیب گالا  حداقل 10 موتانت تجارتی بنام کلونهای موتانت گالا تولید شده و تحت کشت و کار هستند. در ایران موتانتهای رویال گالا ، گلد گالا ، گیل گالا و ... وجود دارند.

در این روش ریزنمونه ها (ExPlants) مانند ریزنمونه های برگ، دمبرگ، ریشه و ... باهدف تولید کال، کالوس (پینه) و در نهایت جهت القای اندام نوپدید با بهره گیری از مواد و روشهای ویژه در شرایط آزمایشگاهی و استریل کشت داده میشوند.

2- تکثیر غیر جنسی به مفهوم همگروه سازی (Clonization) از یک رقم یا پایه با حفظ ثبات ژنتیکی

 

+ نوشته شده در  یکشنبه ۸ خرداد ۱۳۹۰ساعت 11:48  توسط مهندس عمار رسولی سفیددری  |