راه كارهاي برداشت ، نگهداري، درجه بندي وبسته بندي مركبات
مقدمه
مركبات از مهمترين ميو ه هاي گرمسيري و باغباني در جهان به شمار ميرود. نواحي توليد مركبات در امتداد كمربند وسيعي بوده كه از خط استوا شروع شده و در هر دو طرف آن تا عرض 35 درجه شمالي و جنوبي گسترش يافته است. طبق برآوردهاي انجام شده، ميزان ضايعات مركبات بين 28 تا 31 درصد تخمين زده م يشود. با توجه به اينكه ميزان توليد تنها ميوه پرتقال 1900000 تن در سال ميلادي 2004 است لذا با فرض 30 درصد ضايعات، حدود 570000 تن ميوه پرتقال پس از توليد با هزينه هاي زياد، ضايع شده و از بين ميرود. براي هر يك از مركبات ديگر نيز م يتوان نسبت به توليدشان اين مقدار را محاسبه كرد. لذا مطالعه و آگاهي از رو شهاي مختلفي كه منتج به كاهش ميزان ضايعات شود از اهميت بسياري برخوردار است. جا دارد در ايران به مسايل پس از برداشت توجه بيشتري شده و با مراعات نكات فني، از ايجاد ضايعات در محصول جلوگيري نمود يا آن را به حداقل ممكن رساند. علاوه بر ضايعات فيزيكي محصول، هرگونه اختلال در كيفيت ظاهري، بافت و عطر و طعم محصول نيز جزء ضايعات محصول محسوب ميشود. بنابراين اهميت و نقش فيزيولوژي و تكنولوژي پس از
برداشت در كاهش ضايعات و حفظ كيفيت محصولات بيشتر ميشود.
-1 علل ضايعات مركبات
1-1 صدمات مكانيكي
صدمه دراثر فشردگي يا وسايل نوك تيز خراش پوستي ميوه
صدمات مكانيكي ناشي از مراحل مختلف برداشت تا عرضه به بازار مصرف، بي احتياتي درعمليات برداشت، جابجايي، بست هبندي،بارگيري و تخليه ميو ه ها خسار تهايي به آ نها وارد ميكند كه مهمترين آ نها خراش، بريدگي، ترك، سايش و لهيدگي، خراشيدگي با ناخن و فشار با انگشت است. صدمات ناشي از عمليات مختلف روي ميو ه ها در كارگا ههاي بسته بندي مانند لرزش و تكان در موقع حمل و نقل نيز در افزايش ضايعات سهم بسزايي داشته كه بعدا در اين مورد بيشتر بحث خواهد شد.
2-1 بيمار يهاي پاتولوژيكي
خسارات ناشي از عوامل بيمار يزا در ميو ه هاي مركبات در طي مراحل برداشت، جابجايي و حمل و نقل تا رسيدن آ نها به بازار مصرف به سرعت انجام م يگيرد. اين عوامل بيمار يزا بيشتر از انواع قار چها و باكتر يها هستند كه محصول را قبل از بلوغ يا بعد از بلوغ و رسيدن و برداشت يا در حين حمل و نقل و توزيع آلوده مينمايند. ميو ه هاي بالغ مركبات بسيار حساس به حمله عوامل بيمار يزا هستند كه نياز به رطوبت بالا و عناصر غذايي دارند.
ازمهمترین بيمار يهاي پاتولوژيكي در مركبات ميتوان به كپك سبز )Penicillium Digitatum(
كپك آبي ) )P. Italicumپوسيدگي ترش ) Geotericumcandidum (، پوسيدگي دم ميوه
Diplodia natalensis( ( و پوسيدگي مركز ميوه ) Alternaria citri ( اشاره نمود. در آلودگي قبل
از برداشت، قار چها معمولا از راه پوست، روزنه هاي طبيعي، زخمها و خرا شهاي پوست به درون بافت ميوه نفوذ مينمايند. اسپورهاي قارچ در زخمهاي روي ميوه كه مواد غذايي
و رطوبت كافي فراهم است جوانه زده، آلودگي و فساد ميوه را فراهم مينمايند.
از مهمترين منابع آلودگي قارچي به موارد زير ميتوان اشاره كرد:
ميو ه هاي كپ كزده و ريزش يافته برv روي زمين كه از راه زخمهاي پوستي آلوده شده اند.
هرس نكردن شاخ هها كه باعثv زخمي شدن ميو ه ها ميشود.
افتادن و جراحت ميو ه ها.v
برداشت شده ازv درخت.
از عمده را ههاي كنترل منابع آلودگي قارچي به اين موارد ميتوان اشاره كرد:
هرس شاخ ههاي نرك.v
هرس شاخه ها با هدفv نفوذ نور و جريان هواي بيشتر به داخل تاج درخت.
برداشت زودتر از موعد ميو هv هايي كه حساس به تركيدگي هستند.
برداشت قبل ازريزش ميو ه ها و عدم مخلوطv نمودن ميو ه هاي زيردرختي با ميو ه هاي تازه
3-1 ناهنجار يهاي فيزيولوژيكي
شامل تخريب بافت يا اختلال در متابوليسم ميوه در اثر عواملي غير از بيمار يها و صدمات مكانيكي است. عوامل ناهنجاري را ميتوان به دو دسته عوامل دروني مثل پيري و عوامل محيطي مثل سرمازدگي Chilling injury) ) تقسيم كرد.
كنترل اختلالات بيروني از دروني ساده تر است. با دقت در ميزان درجه حرارت، رطوبت نسبي و تركيب اتمسفر داخل انبار به خصوص ميزان اتيلن ميتوان كيفيت ميوه را حفظ نمود. سرمازدگي ميو ه ها، معمولا در دماي زير 10 درجه سانتيگراد رخ ميدهد. اين آسيب، در كوتاه مدت ممكن است علايم مشخصي نداشته باشد ولي در بلند مدت همراه با ساير عوامل بيماري زا فساد ميوه را فراهم ميكند. از ديگر ناهنجار يهاي پس از برداشت ميتوان به يخزدگي
Freezing Injury) ) ، گرمازدگي Heat Injury) ) ، لكه هاي روغني پوست مركبات Oleocellosis ) ) ، چروك شدن پوست ( ( Creasing ، بدشكلي ميوه ( Deformation) پف كردن پوست ( Puffiness) و پيري ( Aging) اشاره نمود. چيدن ميوه سرد، انباشته كردن و فشرده شدن سطح ميو ه ها در طول برداشت ميتواند باعث پاره شدن غد ه هاي روغني به ويژه زماني كه ميو ه ها داراي سطح ترد و آماس شده هستند يا روي هم انباشته هستند، شود. غده هاي آسيب ديده از خود مايع روغن مانندي ترشح ميكنند كه نه تنها باعث ايجاد سوختگي بر روي پوست ميوه ميشوند بلكه محل مناسبي جهت رشد اسپورهاي قار چهاي سبز و آبي هستند كه باعث فساد ميوه ميشوند. در هواي گرم از چيدن ميو ه ها اجتناب شود چون درختان تحت تنش بوده و خطر پوسيدگي انتهايي ساقه را به همراه دارد. بلافاصله بعد از برداشت اقدام به خنك كردن ميو ه ها نموده و سپس تا حد امكان با يك قارچكش مناسب ضدعفوني گردند. ميو ه هايي كه همراه با بخشي از ساقه برداشت ميشوند باعث آسيب پوستي به ساير ميو ه ها - زماني كه در داخل يك جعبه قرار داده شد ه اند - ميشوند. برداشت سريع و خشن ميو ه هاي نرم يا پژمرده باعث جدا شدن بخشي از پوست ميشود كه مستعد نفوذ اسپور قارچها ست.
- 2 زمان برداشت
به طور كلي در فصل زمستان برداشت در ساعات گرم روز به منظورجلوگيري از ايجاد عارضه لكه روغني پوست انجام ميشود. در حالي كه در تابستان در ساعات خنك اقدام به برداشت نموده و بايد توجه نمود كه از برداشت ميوه هاي چروكيده اجتناب نموده و حتما قبل ازبرداشت اقدام به آبياري درختان نمود. ضمن اينكه فاصله لازم بعد از آبياري را جهت برداشت نيز حفظ نمود تا ميو ه ها در حالت آماس شديد برداشت نگردند.
كيفيت، انبارماني، ابتلا به ناهنجار يها و بيمار يهاي گوناگون در مركبات تابع عوامل گوناگون از جمله برداشت در زمان مناسب رسيدگي است. ميوه مركبات 12 - 6ماه روي درخت ميماند. در نواحي گرمسير حتي اين مدت نگهداري برروي درخت طولاني تر نيز ميشود.
بنابراين شاخصهاي مختلفي جهت برداشت به موقع ميوه وجود دارد كه درذيل به طور اجمال به اهم آ نها اشاره ميشود:
الف- رنگ پوست ميوه
اين شاخص در بعضي از مناطق نيمه گرمسير معتبر نيست زيرا تغيير رنگ سبز به زرد نياز به سرما دارد. براي اندازه گيري رنگ معمولا از زاويه رنگ يا كروما ستفاده ميشود.
ب. طعم ميوه
نيز گاهي به عنوان شاخص برداشت استفاده ميشود. اين شاخص با توجه به ذايقه افراد مختلف فرق نموده و نميتواند معيار دقيقي باشد.
ج. فاكتورهايي چون درصد كل مواد جامد محلول( ( TSS ، درصد اسيد قابل تيتر( TA) ، نسبت TSS/TA ، مقدار آب ميوه و شكست رنگ به عنوان شاخص بلوغ ميوه استفاده ميشود. دراين ميان شاخص نسبت / TSSTA دقي قتر از ساير رو شها بوده و با توجه به شرايط آب و هوايي، مقدار آن در هنگام رسيدن ميوه در همان منطقه تعيين ميگردد.
به طور كلي معيار برداشت برخي از ارقام مركبات بر اساس ميزان TSS ، نسبت SS/TA است.
حداقل درصد عصاره در جدول زير آمده است:
3- عوامل ايجادكننده
زخم در پوست ميوه
بر شهاي ناشيv از نوك قيچي
وجود ساقه هاي بلند )دم ميوه(v
كشيدن ميوه با بي دقتيv
ايجاد زخم در سطح ميوه توسط شاخ ههاي نرك خشك شده و تيغهاv
كوبيدهv و ساييده شدن ميو هها روي درخت توسط نردبان
زخم شدن پوست ميوه توسط ناخنv هاي انگشت
فشرده شدن ميو ههاي داخل كيسه برداشت در مقابل و زير نردبانv
وجود سنگريزه در داخل سطلهاي برداشت ميوهv
شكافته شدن پوست ميوهv در اثرفشار ناشي از تجمع ميو ه ها درجعبه هاي بزرگ
بيرو ن زدگي ميخها ازv سطح جعبه ها
تكان خوردن جعبه ها هنگام انتقال در جاد ه هاي ناصاف و بيv دقتي در جابه جايي جعبه ها
- 4 نكات فني قابل توجه در زمان برداشت ميوه
زمان برداشت ميوه بايد طوري تعيين و شروع شود كه نسبت TSS/TA كمتر ازv 8 نباشد.
تا حد امكان سعي شود برداشت محصول در ساعات خنك روزانجام شده وv امكان نگهداري آ نها در سايه تا زمان انتقال از باغ به انبار يا بازار فراهم شود.
ميو ه هاي مركبات ترجيحا به وسيله قيچي باغباني مخصوص )نوك گرد(v برداشت شود. در صورت برداشت با دست، از روش صحيح پيچاندن- كج كردن و كشيدن به منظور جلوگيري از آسيب ديدن محل اتصال ميوه به ساقه استفاده شود.
در نواحي خشك كهv پوسيدگي پن يسيليومي رايج است سعي شود نارنگي با قيچي برداشت شود.
بارندگيv در طول برداشت يا بعد از برداشت سبب توليد ضايعات كپك زده شده، بنابراين تا حد ممكن ميو هها در شرايط خشك برداشت شود.
براي برداشت ميوه از كيسه هاي مخصوصv برداشت يا سطلهاي مخصوص لاستيكي استفاده شده و تخليه ميوه به آرامي و بدون آسيب رسيدن به ميوه به روش غلطيدن صورت گيرد.
در موقع برداشت ميو ه ها به منظورv جلوگيري از ايجاد زخم در سطح پوست، كارگران بايد داراي ناخ نهاي كوتاه بوده و از دستكش استفاده نمايند.
از مخلوط كردن ميو ه هايي كه قبل از برداشت روي خاكv افتاد ه اند با ميو ه هاي تازه چيده شده خوداري شود. اين ميو ه ها بايد به طور جداگانه جمع آوري و مصرف شود و از ورود آ نها به نبار جلوگيري شود.
ابعادv جعبه، استحكام جعبه، صافي و زبر نبودن داخل جعبه و همچنين پاكيزگي جعبه از مشخصات يك جعبه خوب ميوه است.
در تابستان جعبه هاي پر شده را مقداري مرطوب كنيد تاv علاوه بر كاهش دماي محصول، از چروكيده شدن پوست ميو ه ها جلوگيري شود.
بهترv است ميو ه هاي مركبات بلافاصله پس از برداشت به انبار يا سردخانه حمل شود واز قرار دادن محصول برداشتي در محوطه باغ به دليل نوسانات آب و هوايي و احتمال بارندگي خودداري شود.
5- تميز و شستشونمودن
در ابتدا خاكريزه ها و سنگريز ه ها ممكن است به صورت دستي يا الك كردن حذف شوند. سپس توليدات شسته شده، برس خورده يا اينكه با استفاده از يك پارچه تميز ميشوند.
اين عمل بدون هيچ گونه آسيب پوستي )زخم( كه ميتواند خود منشاء آلودگي باشد انجام
ميشود.
در محصولاتي مانند انبه و موز كه در نتيجه زخم، نوعي مايع چسبناك در سطح پوست ميوه جمع ميشود، آب باعث تميز شدن سطح ميوه ميشود.
در مركبات در صورت استفاده از آب جهت شستشوي ميوه، بلافاصله از مواد قارچكش استفاده شود. سعي شود از آب جاري و تميز استفاده شده و از آب در حال گردش جهت شستشوي ميو ه ها خودداري شود. زيرا اين آب به شدت توسط ميكرو ارگانيسم هاي عامل پوسيدگي ميو ه ها آلوده شده و باعث آلوده شدن و در نهايت فساد ميو ه هاي شسته شده ميشود.
به طور كلي مواد آنتي باكتريال موثر و قابل قبول براي ضدعفوني آب مورد استفاده در شستشوي ميو ه ها وجود ندارد. هيپوكلري تها )وايتكس( يا گاز كلرين ممكن است به آب
مورد استفاده در برخي از توليدات تجاري افزوده شود. از اين روش در آب مورد استفاده در كارگا ههاي كوچك استفاده نميشود. به دليل اينكه مواد موثر آب، به سرعت توسط مواد آلي
و بقاياي گياهي موجود در آب غير فعال ميشود. مشاهده انداز ه گيري ميزان تركيبات كلرين موجوددرآب و سپس جايگزين نمودن معادل ميزان مصرف آن، عملي مشكل است. درنهايت ميو ه هايي كه تحت تيمار با مواد ضدعفوني كننده قرار گرفته اند مجددا با آبپاشي شستشو داده شده تا خطر بقاياي آ نها به حداقل ممكن برسد.
6 تيمارهاي ميوه قبل ازانبار يا سردخانه
1-6 تيمار با قارچكش
پوسيدگي در ميو ه ها، توسط قار چها يا باكتر يها ايجاد ميشود كه عامل اصلي كاهش توليد در طول دوره بازاريابي است. آلودگي ممكن است قبل يا بعد از برداشت با نفوذ از محلهاي زخمي يا نفوذ مستقيم از راه پوست صورت گيرد. آلودگي هاي قبل از برداشت به ويژه در ميو ه ها، به حالت ركود باقي مانده و وقتي كه ميو ه ها ميرسند شروع به فعاليت وتوسعه مينمايند.
از قارچك شها در ميو ه هايي )سيب، موز و مركبات( كه به مدت زيادي درانبار قابليت نگهداري دارند استفاده ميشود. در اين حالت قارچ كشها معمولا بعد از اينكه ميو ه ها شستشو شده و آبكش شدند استفاده ميشود. شكل مورد استفاده بيشتر پودر و تابل يا تركيب امولسيون است. در حالت سوسپانسيون در طول استفاده ممكن است قارچكش ته نشين شود كه بايد
به طور مداوم همزده شود. در حالتي كه ميو ه ها از ارتفاع مشخصي به داخل محلول قارچكش پرتاب ميشوند نيازبه همزدن مداوم نيست.
در كارگا ههاي كوچك، كاربردقارچكش به دو صورت است:
- 1روش غوطه وري ميو ه ها:
محلو لهاي قارچكش به صورت دستي آماده شده و با دست همزده ميشوند. ميو ه ها در
سبدهاي سيمي سوراخدار قرار داده شده و سپس در محلول قارچكش فرو برده ميشوند.
ميو ه ها سپس آبكش شده و درشرايط فضاي باز و سايه خشك ميشوند.
- 2 روش اسپري قارچكش:
ميو ه ها روي يك سيني يا صفحه تخت قرار گرفته و به وسيله يك اسپري دستي محلول قارچكش بر روي ميو ه ها پاشيده ميشود. كاملا مكانيزه بوده و همزمان كه ميو ه ها بر روي يك نقاله مشبك قرار دارند از ميان فضايي كه در آن قارچكش اسپري ميشود عبور ميكنند. از رو شهاي ديگر چون دود دادن، گردپاشي و بخاردهي نيز در سطوح بزرگ استفاده ميشود.
2-6 واكس زدن
استفاده از واكس يا پوششهاي مشابه به منظور افزايش براق شدن ميوه و كاهش آب از دستدهي ميوه به كار ميرود. معمولا مقدار 5/ 1 تا 2 ليتر به ازاي هر تن ميوه واكس تهيه
ميشود. همزمان كه ميو ه ها برس خورده و تميز ميشوند، واكس به وسيله دو عدد نازل بر روي ميو ه ها اسپري ميشود. برسها به طور روزانه تميز ميشوند تا از اجتماع و خشك شدن واكس بر روي آ نها خودداري شود. واكسها همچنين به صورت محلو ل پاشي، مه و يا كف در سطح فرآورده به كار برده ميشوند و يا اينكه فرآورده را از درون تانكهاي محتوي امولسيون واكس ميگذرانند. رطوبت موجود در واكس سطح ميوه، با استفاده از جريان سريع هوا يا هواي
گرم به تدريج خشك ميشود.
3-6 گرمادرماني
روشي است كه پس از برداشت درمركبات جهت افزايش مقاومت ميوه به صدمات وارده در طول انتقال، انبارداري و فروش انجام ميشود. هدف از اين كار التيام زخمها، كاهش حساسيت
ميو ه ها به سرمازدگي،كنترل بعضي از بيمار يهاي انباري و حفظ كيفيت ميوه است. در طول گرمادرماني، لايه سطحي بافت )پريدرم( به ويژه در محلهاي زخم، چوبي ميشود. تيمارحرارتي به چند روش از جمله سه روش استفاده از بخار آب گرم 2.-استفاده از هواي داغ و3. استفاده ازآب گرم انجام م يشود. در رو شهاي اول و دوم مدت زمان تيمار طولاني تر و دماي مورد استفاده پايين تر است و سطح محصول به طور يك نواخت تيمار نميشود. به علاوه، هواي داغ نيز باعث تبخير آب و كاهش وزن محصول ميگردد، در حالي كه تيمار آب گرم اين معايب را نداشته و به دليل نفوذ آب در منافذ پوست، ميكرو ارگانيس مهاي موجود در منافذ را به طور موثري از بين ميبرد.
4-6 پوشش هاي فيزيكي
با قرار دادن پوشش فيزيكي دراطراف محصول، سرعت هوايي كه از سطح آن ميگذرد كاهش يافته و سبب به وجود آمدن اتمسفري اشباع از رطوبت ميگردد. بدين وسيله ميتوان از دستدهي آب محصول را به طور موثري كاهش داد. در اين حالت، فعاليت تنفسي بدون تحت
تاثير قرار گرفتن دماي انبار معمولي ادامه يافته و با جلوگيري از كاهش از دست دادن آب، ميوه سفت تر و شفاف باقي ميماند و به دليل كاهش تعرق، پيري ميوه نيز به تاخير افتاده ودرنتيجه طعم، شكل و شفافيت ميوه به مدت طولاني تري حفظ ميشود. اين نوع بسته بندي با جلوگيري از تنش آب ميو ه هاي برداشت شده، مانع از آسيب فيزيولوژيكي ميشود، ولي اين
تكنيك ممكن است سبب افزايش پوسيدگي در اثر اتمسفر اشباع از آب ميوه در داخل بسته گردد. بنابراين تهويه كافي براي كنترل رطوبت جهت اجتناب از پوسيدگي بيش از حد ضرورت دارد. گاهي همزمان با پوشش پلاستيكي، اقدام به اسپري محلول جيبرلين به فضاي دروني آن نموده كه باعث تاخير در پيري پوست ميشود. ميو ه هاي گريپ فروت كه داخل پوشش پل ياتيلن پيچيده شده بودند در يك انبار با تهويه هواي سرد در شبها به طور موفقي تآميزي به مدت بيش از چهار ماه انبار شد. علاوه بر آن از موادي نظير كيسه هاي كاغذي و بسته هاي فيبري، كاغذهاي آغشته به واكس نيز جهت بسته بندي استفاده ميشود. ميزان اتلاف كاهش
آب محصول بستگي به ميزان نفوذپذيري مواد بسته بندي به بخار آب دارد.
-7 نگهداري مركبات درانبار يا سردخانه
به طور كلي شرايط بهينه انبارداري بسته به نوع رقم و واريته متفاوت بوده و بستگي به ميزان
مقاومت آن به درجه حرار تهاي پايين، رطوبت بالا، اكسيژن پايين و د ي اكسيد كربن بالا، ميزان اتيلن و در نهايت ميزان صدمات مكانيكي وارده به ميوه دارد. در اينجا به اهم اين شرايط در برخي از مركبات اشاره ميشود:
1 - پرتقا لها: بيشتر پرتقا لها بعداز برداشت بلافاصله و مستقيم به بازار عرضه شده يا فرآوري
م يشوند. معمولا از انبار فقط جهت ارقام تجاري استفاده ميشود. به منظور سبز زدايي پوست ميوه از شرايط 5- 1پيپ يام اتيلن، 29 - 20 درجه سانتيگراد و 96 - 90 درصد رطوبت استفاده ميشود. به طوركلي پرتقا لها در دماي 2-7 درجه سانتيگراد به مدت 8-12 هفته بسته به رقم و محل توليد قابل نگهداري هستند. از عوامل مشكل ساز در طول انبارداري پرتقال، كپك هاي سبز و آبي است كه در دماي بالا رخ ميدهد.
2 - نارنگي: عمر انباري نارنگي ها نسبت به ساير مركبات طولاني تر است. ضمن اين كه به علت كاهش اسيديته ميوه در طول انبارداري، كيفيت ميوه افزايش م ييابد. نارنگي هاي سبز رنگ از طريق تيمار با 500 پيپيام اتيلن به مدت 15 ساعت، درجه حرارت 25 - 20 درجه سانتيگراد و رطوبت 96 - 90 درصد سبززدايي ميشوند. به طور كلي شرايط نگهداري نارنگي ها، دماي 1-3 درجه سانتيگراد به مدت 3-5 ماه و رطوبت نسبي 85 – 80 درصد است.
3- گريپ فروت: گريپ فرو تهايي كه با دقت كافي برداشت و انبار شده اند به مدت 10 - 6 هفته بدون هرگونه فسادپذيري جدي قابل نگهداري هستند. ميزان رطوبت نسبي مورد نياز انبار نگهداري گريپ فروت 90 - 85 درصد است.گريپ فرو ت ها در دماي زير 10 درجه سانتيگراد مستعد سرمازدگي هستند. دماي بهينه انبار 14 - 8 درجه سانتيگراد بوده و در دماي 1- درجه يخ ميزنند.
-4 ليموها: بيشتر ليموها بلافاصله بعد از برداشت قابل استفاده نبوده و نياز به شرايط ويژهاي جهت رنگزدايي دارند. اين شرايط به طور مرسوم داراي 5/ 15 - 13درجه و رطوبت نسبي 90 – 85 درصد است. انجام عمل تهويه در انبار جهت حذف گاز اتيلن و ديگر مواد فرار كه فساد ميوه را تسريع ميكند ضروري است. ليموها به مدت 4- 1 ماه يا گاهي بيشتر در انبار و دماي 4/ 14 - 11درجه سانتيگراد انبار ميشوند )دماهاي بالاتر از 5/ 15 باعث فساد ميكروبي و كاهش مدت انبارداري ميوه ميشود(.
-5 لايم ها: اين گروه از مركبات را در دماي 10 - 9 درجه و رطوبت نسبي 90 - 85 درصد به مدت 6-8 هفته ميتوان نگهداري كرد. به دليل ا ينكه لايم ها به سرمازدگي حساس هستند هرگونه مواجهه با صدمات سرمايي، دوره انبارداري را كاهش ميدهد.
- 8 درجه بندي
اولين مرحله از مراحل مختلف درجه بندي ميوه، حذف ميو ه هاي غير بازار پسند و مواد خارجي )بقاياي گياهي، خاك و سنگ( است. كليه مواد جدا شده، بايد سريعا از اتاق بسته بندي خارج شود تا فضا جهت قرار دادن مواد جدا شده بعدي ايجاد شود. همچنين تجمع اين ضايعات و فساد آ نها در اتاق بسته بندي، باعث سرايت آلودگي به محصولات آماده جهت عرضه به بازار ميشود.
9 - مرحله بسته بندي
قبل از هرگونه عمل بسته بندي محصولات، باغدار يا سردخانه دار بايستي به نكاتي چند كه باعث كاهش در هزينه و افزايش سود دهي ميشود توجه نمايد. هرگونه تصميم در اين جهت بهتر است با مشاورت عوامل بازار، تهيه كننده هاي وسايل بسته بندي، عوامل حمل و نقل
و كارشناسان متخصص در زمينه مسايل پس از برداشت انجام شود. ازمهمترين نكات مورد مشورت ميتوان به موارد زير اشاره كرد:
نوع محصولv
ميزان ضايعات محصول كه در حال حاضر و در طول انتقالv محصول، پس از برداشت تا عرضه در بازار ايجاد ميشود.
مقايسه ارزش افزودهv فرآورده بسته بندي شده در مقايسه با غير بسته بندي شده
بسته بندي استاندارد قابل دسترس چيست؟
آيا تهيه بسته هايي با طرح جديد در آينده به طور منظم امكاv نپذير است؟
آيا فضا و مكان كافي و قابل دسترس جهت نگهداري مواد بسته بنديv تا زمان استفاده وجود دارد؟
امكان تغيير در شكل و ظاهر بسته با توجه بهv سليقه بازار چقدر است؟
تجربه نشان داده است كه سود يك محصول خوب با بسته بندي عالي به مراتب بيشتر از يك بسته بندي ضعيف است. گذشته از اينكه در ارزش بازاري محصول نيز تاثير زيادي دارد. تضميني در اينكه بسته بندي جديد به تنهايي قادر به كاهش ضايعات محصول و كاهش آب از دست دهي توليدات تازه شود وجود ندارد. اما يكي از عواملي است كه در مراحل مختلف بازاررساني نقش كليدي دارد.
10- اتاق بسته بندي
معمولا محصولات باغباني توسط بازار يا به وسيله فروشند ه ها به طور مستقيم به دست مصر ف كننده رسيده و يا اينكه توسط برخي زيربخش ها ابتدا درجه بندي و سپس بسته بندي ميشود. در بيشتر كارگا هها، آماد ه سازي توليدات جهت ارايه به بازار در اتا قهاي بسته بندي انجام ميشود. اين اتا قها ممكن است به شكل ساده در مزرعه تا يك خط تمام اتوماتيك
بست هبندي با ظرفيت بالا )تن( باشد. كارگاه بسته بندي چه به شكل ساده يا پيچيده، بايد متشكل از فضايي باشد كه در آن عمليات جمع آوري ميو هها، درجه بندي، انتخاب و بسته بندي توليدات بر اساس نظر سفارش دهنده با كم ترين فساد و ضايعات انجام شود.
اندازه و طرح كارگاه بست هبندي، وسايل و تجهيزات مورد نياز آن، بستگي به نوع و حجم توليدات، تقاضاي بازار، تاسيسات زيربنايي منطقه و ارزش پروژه دارد.
11 - بسته بندي
بسته بندي مركبات به دو صورت دستي و ماشيني امكا نپذير است. روش متداول در ايران اغلب روش دستي است و هيچگونه استاندارد يا ضابطه خاصي براي درجه بندي و بسته بندي مركبات اعمال نميشود. از طرفي وسايل بسته بندي نيز منحصر به جعبه و به ندرت كارتن است و مصر ف كننده مركبات ميوه را اجبارا به صورت درهم و عمدتا با پرداخت هزينه اي بيشتر به دست ميآورد. در كارگا ههاي كوچك بسته بندي، ظروف قابل عرضه به بازار را به وسيله دست پر ميكنند. از وسايل مكانيكي و ماشينهاي بسته بندي در كارگا ههاي بزرگ
بست هبندي استفاده ميشود. اما اين وسايل گران بوده و از طرفي براي بسته بندي محصولات مختلف در مقادير كم مناسب نيستند. رو شهاي متفاوتي جهت بسته بندي وجود
دارد:
1 - بسته بندي درهم: در جاهايي استفاده ميشود كه درجه بندي سودي نداشته و فقط فاكتور وزن ميوه مهم است.
- 2 الگوي بسته بندي چندلاي هاي:
در اين حالت ميوه درجه بندي شده بر اساس مقدار محصول فروخته ميشود.
- 3 بسته بندي چند لاي هاي درجه بندي شده:
در اين حالت بسته بندي مكانيكي بوده و لايه ها به وسيله يك صفحه از هم جدا ميشوند.
- 4 بسته بندي تك لايه اي:
درميو ه هاي با كيفيت بالا استفاده شده و ممكن است يك برش از بافت ميوه و يا اينكه به تنهايي و به صورت تكي بسته بندي شود. شرايط بسته بندي به طور خلاصه شامل موارد زير است:
بسته ها بايد ازv استحكام مكانيكي كافي برخوردار باشند.
مواد به كار رفته در ساختمان آ نهاv نبايد داراي مواد شيميايي بوده كه به فرآورده منتقل شود و سمي باشد.
از نظرv وزن، اندازه و شكل متناسب با امكانات جابه جايي باشد.
بسته ها به گو نهايv باشد كه بتوان به سرعت محتواي آ نها را خنك كرد.
ضمن ايمني داشتن به آسانيv باز و بسته شود.
ممكن است لازم باشد نور به بسته وارد نشود يا شفافv باشد.
بسته ممكن است به صورت يك بار مصرف يا چندين بار مصرف طراحيv شود.
-12 بهداشت اتاق بسته بندي
داشتن اتاق بسته بندي تميز يكي از مهمترين عاملهاي جلوگيري از گسترش كپك و توسعه مقاومت اسپورها به قارچكش است. براي نيل به اين هدف توجه به محورهاي برنامه بهداشت كارگاه بسته بندي تشريح شده در ذيل الزامي است:
جارو و تميز نمودن كف اتاق به طور روزانهv
جلوگيري ازv ورود آلودگيها به داخل
برداشت و خروج ميو ههاي آسيب ديده و كپك زده به طورv متناوب در طول روز
انهدام و از بين بردن ميو ه هاي كپك زده و آسيبv ديده
ترجيحا بخش هاي پذيرش، انبارموقت، شستشو و درجه بندي از بخش بسته بنديv جدا شود.
داشتن زهكش فاضلاب و آب تحت فشارv
ايجاد و تعبيه فضايي درv انبار به منظور ضدعفوني و گندزدايي ميو ه ها با استفاده از قارچ كشها .
عمار رسولی سفیددری
دانشجوی کارشناسی ارشد میوه کاری
هنر آموز هنرستان کشاورزی فدک قزوین
+ نوشته شده در یکشنبه ۱ آبان ۱۳۹۰ساعت 11:45 توسط مهندس عمار رسولی سفیددری
|
